18 Het Laatste Oordeel
 
 
 

Roosvenster. Het Laatste Oordeel
Het Laatste Oordeel is het oordeel dat over alle gelovigen, levenden en gestorvenen, geveld zal worden bij de Wederkomst van Jezus Christus op het einde der tijden, ook wel ‘de jongste dag’ genoemd. Dan zullen de gelovigen op grond van hun goede levenswijze definitief toegang krijgen tot de hemel en de zondaars zullen voor altijd verwezen worden naar de verschrikkingen van de hel. Dit thema is voor ontelbaar veel kunstenaars in de loop der geschiedenis een geliefd onderwerp geweest om in schilder- en beeldhouwkunst vorm te geven.

Er zijn meerdere Bijbelteksten die dit beeld van het Laatste Oordeel ondersteunen. O.a. uit het Evangelie van Matteüs: ‘Dan zal het teken van de Mensenzoon aan de hemel verschijnen; alle stammen der aarde zullen weeklagen, zij zullen de Mensenzoon op de hemelwolken zien komen met macht en grote heerlijkheid. Hij zal zijn engelen uitzenden met luid trompetgeschal om zijn uitverkorenen te verzamelen uit de vier windstreken, van het ene uiteinde van de hemel tot het andere.’
Vooral ook een andere tekst van
Matteüs: ‘Wanneer de Mensenzoon komt in zijn heerlijkheid en vergezeld van alle engelen, dan zal Hij plaats nemen op zijn troon van glorie. Alle volken zullen voor Hem bijeengebracht worden en Hij zal ze in twee groepen scheiden, zoals de herder een scheiding maakt tussen schapen en bokken. De schapen zal Hij plaatsen aan zijn rechterhand, maar de bokken aan zijn linker. Dan zal de Koning tot die aan zijn rechterhand zeggen: Komt, gezegenden van mijn Vader, en ontvangt het Rijk dat voor u gereed is vanaf de grondvesting der wereld.’
Zie: Bijbel, Matteüs 24:30-31; Matteüs 25:31-34.

# Hier bieden de afbeeldingen in de negen vier-passen van dit roosvenster samen de meest herkenbare elementen waarmee de traditionele voorstelling van het Laatste Oordeel wordt weergegeven.
Centraal staat Jezus Christus, met kruisnimbus, afgebeeld tegen een blauwe achtergrond. Hij draagt een rode mantel, met sierlijke zoom, die door een sierspeld bijeen wordt gehouden. Daaronder een wit bovenkleed. De rode mantel is een symbool voor zijn liefde en bloedig offer aan het kruis. Christus is gezeten in volle waardigheid. In de christelijke iconografie wordt dit aangeduid met de term ‘Maiestas Domini’ - Christus in Majesteit. Hij houdt zijn beide handen met de kruiswonden op gelijke wijze uitnodigend wijd open gestrekt. Rondom Jezus Christus vormen acht raamsegmenten samen een cirkel met versiering.
Twee sierranden met daartussen een stralenkrans van de zon. En in de uiteinden acht engelfiguren tegen een blauwe achtergrond met sterren. Deze engelen, allen met nimbus, en met verschillend gezicht en haardracht, hebben zes vleugels. Het zijn de serafijnen die dicht bij God staan en hem voortdurend prijzen en zijn lof zingen.
De cirkelsegmenten tegen de buitenrand bevatten acht vier-passen met aan weerszijde van elke vier-pas kleine raampjes met gekleurd glas ter versiering.
De sierranden, de zon, de blauwe achtergrond en de versiering in de buitenrand roepen samen een idee op van het firmament.
De acht vier-passen in de buitenrand bevatten afbeeldingen van acht personen.
Bovenaan
, een in wit geklede engel met een wit kruis. Het is een van de zogenaamde passie-engelen, die het lijden van Jezus Christus verbeelden. Het kruis is het meest typerende symbool van dit lijden en daarmee ook het symbool van de verlossing van de mensen door Jezus Christus.
Daaronder
, links en rechts, twee in bruinrood geklede engelen, met delen van hun vleugels achter hun hoofd. Zij bazuinen met een trompet tot in de verste uithoeken van de wereld, dat de wederkomst van Christus is aangebroken, waarin Hij het Laatste Oordeel zal vellen.
In het midden, aan weerszijden van Christus
, staan links Maria en rechts Joannes de Doper, beide tegen een rode achtergrond met een sterretje. Beide ook met nimbus. Maria met een blauwe mantel (binnenzijde wit); Joannes, herkenbaar aan zijn witte riem en bruine bovenkleed - verwijzend naar zijn leren gordel en kamelenharen kleed (Matt. 3:4; Marcus 1:6) - draagt een groene schoudermantel, bijeengehouden met een sierspeld. Maria en Joannes houden hun handen, op smekende wijze gevouwen, gericht op Jezus Christus. Zij zijn de voorsprekers of pleitbezorgers van de gestorvenen.
Onderaan
zijn drie gestorvenen afgebeeld, die uit het graf opstaan. Een man, links, die zijn handen gevouwen uitstrekt naar Christus. Hij draagt zijn doodskleed over zijn schouders. Midden onder een vrouw die naar Christus opziet met haar linkerhand boven haar ogen. In haar rechterhand houdt ze de slip van haar doodskleed vast. En rechts een man die zijn gezicht naar Christus richt en die zijn arm, bedekt met zijn doodskleed, voor zijn gezicht houdt.
Opmerking.
- In dit venster - zeer opmerkelijk - ontbreekt iedere afbeelding van of zelfs iedere verwijzing naar het ‘veroordelen’. De bij het Laatste Oordeel vaak afgebeelde engel Michaël, als ‘zielenweger’, ontbreekt. Evenmin zijn de verschrikkingen van de hel of de geneugten van de hemel afgebeeld; allemaal voorstellingen die in de traditionele schilderingen heel indringend werden weer gegeven. De gestorvenen hebben hier allen de ogen op Jezus Christus gericht.
Met een scherp oog voor de bekende, traditionele afbeeldingen van het Laatste Oordeel heeft de kunstenaar zich hier vooral gebaseerd op de tekst van de evangelist Matteüs over de Wederkomst van Christus en de Opstanding uit de doden. Matt. 24:30; 27:52. Bovendien heeft hij door het weglaten van de veroordelende aspecten én door Jezus Christus af te beelden met uitnodigend uitgestrekte handen vooral de nadruk gelegd op het heilvolle en barmhartige aspect in deze gebeurtenis. Christus wekt hier, op voorspraak van Maria en Joannes de Doper, de gestorvenen uit de dood en roept ze tot zich in zijn Koninkrijk, dat vanaf het begin voor hen is bereid.
- De gelovigen in de kerk krijgen bij het zien van dit venster het hoopvolle uitzicht op de lichamelijke opstanding uit de doden bij de wederkomst van Jezus Christus. Christus zelf is hen daarin met Pasen, met zijn verrijzenis uit de doden, al voorgegaan.
- Vermoedelijk hebben ontwerper en makers bij dit venster gebruik gemaakt van het vele zonlicht, dat een groot deel van de dag van uit het zuiden en zuidwesten op het venster valt, om het effect van Christus’ majesteit te versterken.

Jezus Christus 
Engel met kruis 
Engel met trompet  Engel met trompet 
 
   
Maria  Johannes de Doper

   
Een man staat op uit het graf  Een man staat op uit het graf 
 
Een vrouw staat op uit het graf  
 
© Foto’s Henk van der Voort - Tekst Wim van Stiphout
 
 
TERUG VENSTER 18 VENSTER 19