1.
Het volgende in 1449 uitgegeven perceel plaatsen we op d'Erpt.
 

 

Cijnsbetalers:	Transactie en datum:
Hg-68 (1449): ½ bunder vutfang -          e.z.: Daniel van Dufheeze -          a.z. en e.e.: de gemeint -          a.e.: Godefridus Nennensoen en anderen Lasten: -          een cijns aan de domeinen van 6 nieuwe penningen
Gerardus, zoon van Petrus van der Hoeven	Koop in 1449 van de gemeente
Elisabeth, weduwe van Gerardus Petrus Verhoeven	Vererving 1449-1499
De 7 kinderen van Gerardus Petrus Verhoeven en Elisabeth: -          Beatrix -          Godefridus, getrouwd met Ermgardis -          Petrus, had 6 kinderen -          Gertrudis -          Wolterus -          Margareta, getrouwd met Gerardus, zoon van Petrus, natuurlijke zoon van Johannes Persoons -          Iken	Vererving 1449-1499
Beatrica, dochter van Gerardus van der Hoeven, en Margareta, weduwe, van Gerardus, zoon van Petrus, natuurljke zoon van Johannes Persoons en de 7 kinderen van Godefridus van der Hoeven	Vererving 1449-1499
Gerardus, zoon van Petrus Persoons	Vermeld in 1499
Elisabeth, weduwe van Gerardus, zoon van Petrus Persoons	Vererving in 1499-1524
Tussen 1524 en 1542 wordt de cijns in twee delen verdeeld:
Deel a:
Elisabeth, weduwe van Gerardus, zoon van Petrus Persoons	Verwerving 1524-1542, vermeld in 1542
Deel b:
Margaretha, weduwe van Gerardus, zoon van Petrus, natuurlijke zoon van Johannes Persoons en de 6 kinderen van Godefrisus van der Hoeven	Verwerving 1524-1542
Arnoldus, zoon van Godefridus Ghenen	Verwerving 1524-1542
In de zeventiende eeuw komt deze cijns ook in twee delen voor.
Hg-68.1 (1646): Twee lopens weylants, genaamd de Rijten, gelegen aen de Hooge Heyde -          e.z.: Jan Henricks en Jan Delis -          a.z.: Gijsbert Symonss -          e.e.: Jenneken, dochter van Delis Jacobs -          a.e.: de gemeinte Lasten: -          een cijns aan de domeinen van 3 nieuwe penningen
Aart, zoon van Adriaan Aert Dierckss	Vermeld in 1646
De 4 kinderen van Aart, zoon van Adriaan Aert Dierckss	Vererving 1646-1705
Arien Aarts (Uden)	Deling in 1646-1705
Jenneke, weduwe van Arien Aarts met haar 4 kinderen	Vererving in 1705, vermeld in 1715
De 3 kinderen van Arien Aarts	Vererving in 1715-1754
Eerke, dochter van Arien Aarts, getrouwd met Jan Josef Smits, en Gerit, zoon van Arien Aarts	Vererving in 1754
Hg-68.2 (1646): Twee lopens weylants, genaamd de Rijten, gelegen aen de Hooge Heyde -          e.z.: Symon Willems en Dirck Ariens -          a.z en e.e.: de gemeinte -          a.e.: Aert, zoon van Adriaen Aerts Lasten: -          een cijns aan de domeinen van 3 nieuwe penningen
Jenneken, dochter van Delis Jacops	Vermeld in 1646
Jenneke, weduwe van Delis Jacops	Verwerving 1646-1715
Aert, Jan, Jacob en Aleyt, kinderen van Delis Jacops	Verwerving 1646-1715
Adriaen, Jan, Delis en Jan Hendrick Lamberts	Vererving 1646-1715
Jan Janssen (1/2)	Koop in 1646-1715
Jan Diercx van Vlijmen	Koop 1646-1715
Jan Rutten Cluijtmans	Koop 1646-1715
Jan Rutten Cluijtmans en Jan Delis en Jan Hendrik Lamberts	Vermeld in 1715
Jan, Marie en Cathrien, kinderen van Jan Rutten Cluijtmans	Vererving in 1715-1725
Goort Aart Goorts	Koop op 9-5-1725
Jenneke Jan Tijssen van den Hurk, weduwe van Goort Aert Goorts	Vererving in 1725-1754
Maria Tomas Sleeuwens en Hendrik Jan Sluwens	Koop op 21-1-1754
Willemina Tomas Sleuwens	Verwerving na 1754
Bijschrift in cijnsboek 171, op los blad: Competeert na de weduwe Hendrick Jan Sleeuwens volgens transport alhier data 21 januarij 1754. Ik kan niet vinden dat Jenneke dit goet heeft toegewonnen, maar wel Willem Jan Tijssen, siet sijn testament met sijn vrou data 24 december 1748, fol. 271. Siet seeker transactie in dato 14 maart 1752, fol. 157 en het out (..) boek, fol. 181   Het domeinen gewinscijns boek na te sien, fol. 6, daar sal men vinden dat Eerke, getrouwd met Jan Jospeh Smits ende voorsaten dat Jenneken, weduwe Arien Aarts, dat haer soon Aert Arien Aarts gelatiest? tot hier boven, ook gereengenoot

Hg-68.1 rustte in de zeventiende eeuw op Op de Acker 12. De cijnbetaler van Hg-68.2, Delis Jacobs was waarschijnlijk gegoed op d'Erpt (zie tabel hieronder). De in 1646 genoemde veldnamen "de Rijt, gelegen aen de Hooge Heyde" kunnen we ook d'Erpt plaatsen. Deze Rijten lagen aan de waterloop die het d"Erpt van noordwestelijk naar zuid-oostelijke richting soorsneed. We nemen aan dat het oorspronkelijk uitgegeven perceel op d'Erpt lag.

Hg-68.2 is later een paar keer verhuisd. Bij de Koop op 9-5-1725 rustte de cijns op Wuitenveld nr. 12a (zie R75, fol. 124) en bij de koop op 21-1-1754 op Heiakker 7, 14, 30 of 31 (zie R79, fol. 239v).

2.

Als er een perceel van de gemene gronden gekocht werd, moest daaruit jaarlijks een cijns betaald worden aan de landsheer. Dit gebruik werd rond 1190 ingevoerd door de graaf van Gelre die optrad als rechtsvolger van de heren van Rode. In 1231 nam de hertog van Brabant het graafschap Rode - waartoe de cijnzen behoorden - over van de graaf van Gelre. Vervolgens gaf de hertog van Brabant - als deel van een ruil - in 1314 de peellandse cijnzen weer aan de heer van Helmond. Cijnzen betaald aan de heer van Helmond rustte dus op precelen die in de periode 1190-1314 van de gemene gronden verkocht zijn. Dergelijke cijnzen zijn in de loop der eeuwen vaak wel los geraakt van het oorspronkelijke perceel, omdat bij verdelingen van goed het wel eens gebeurde dat een cijns naar een ander perceel verhuisde.

In de adminstratie van de heer van Helmond vonden we een cijns die we op het Derpt plaatsen. Het cijnsbedrag is 27 nieuwe penningen. Omgerekend volgens de gebruikelijke norm was het oorspronkelijk uitgegeven perceel 2 bunder + 2 lopens groot. De gegegevens uit de cijnsregisters van Helmond zijn als volgt:

De cijnsbetalers van deze cijns in de zeventiende en achttiende eeuw waren.

In de zestiende eeuw is de cijns gesplitst. Een deel (Hm-31.1)  rustdan op Op de Acker, nr. 12. Het andere deel (Hm-31.2) rust dan waarschijnlijk op percelen op Derpt. Het verpondingsboek van 1657 heeft een geografische volgorde. Achtereenvolgens worden de volgende huizen genoemd:

Nrs. 368 (Aert Delissen) en 369 (Jan Hendrick Lamberts) zijn ook de cijnsbetalers van de twee delen van Hm-31.2. De precieze lokatie van hun huizen is niet bekend, maar gezien de geografische volgorde van het verpondingsregister uit 1657 zal dat op d’Erpt geweest zijn. In deze reconstructie gaan we er van uit dat de cijns oorspronkelijk geheel op d’Erpt rustte.