Naam:

Beelekamp

Vermeldingen door Cornelissen:

Beelencamp, eerde op de berg [RAV31-16 (1590)]

aen d'Eerde onder roij ter plaatse genoemt beelencamp [GOI26-47 (1663)]

4 l. akkerland genaemt beelenkamp te Veghel in 't eert aen boevenroede [Dom.-171 (1731-1756)]

beelencamp, heijde bij 't Ven [GVEI3 (1792)]

beelekamp, beelenkamp, de billenkamp, bellenkamp in het rutsel [N (1841, 1845, 1861, 1874, 1882); V.-]; D 254-255 (og: 2.05), 257 (b: 10.50), 262-265 (b, w: 66.90), 267 (b: 8.60) = voorm. gebied St.Oedenrode, D 250-251 (b: 1.23.40).

Verklaring door Cornelissen:

Afgeleid van voornaam Isabele ? (Toponymie van Sint-Huibrechts-Lille, Molemans).

Afgeleid van persoonsnaam Beien ?

Ligging:

Perceel nrs. 10, 11, 13-25, 17, 18, 20

Opmerkingen:

-

Naam:

aen den Berg, in de Eerdse Bergen

Vermeldingen door Cornelissen:

De berch, in de berg, eert [RAV24 (1544); d'lant opten berch [GVE15-47 (1624); een

stuk aen den berg gelegen binnen de parochie van St.Oedenrode en onde de palen van

Vechel op crijtersberg [GO-125-41 (1646)]; landt aen den berg [GVE12-119 (1778)]; de

berg [kad. (1832)]; den berg [N (1834 - 1894), V.-]; E 65, 66 (h: 25.10; b: 26.40), 75108,

110-129 (kad.); F 855, 856 (b: 64.-), 865, 866 (b: 1.3.50), 1080 (hh: 26.70).

Verklaring door Cornelissen:

Berg is in de Kempen frekwent ter aanduiding van hoger gelegen, weinig renderend land: Hanenberg, Lochtenberg, Suikerberg. In de meeste gevallen heeft berg hier evenwel de betekenis van landduin of zand-, zavelberg (MM). Verschillende percelen liggend in Eerde en Zijtaart.

Achter het kerkdorp Eerde begint een hoge zandrug die vrij dicht langs de grens met Sint-Oedenrode naar het oosten loopt. Deze heuvelrij, door bebossing grotendeels aan het oog onttrokken, wordt doorsneden door de weg Veghel naar Sint-Oedenrode maar zet zich oostelijk hiervan nog een flink eind voort. Deze heuvels vormen de hoogstgelegen natuurlijke punten van Veghel en naderen een hoogte van 13 m. boven NAP. Ook de Berg in Zijtaart vormt een lichte verhoging ten opzichte van het omliggende land en in het bijzonder in kontrast met het midden in het gebied gelegen Bergsven.

Ligging:

Perceel nrs. 14, 21

Opmerkingen:

-

Naam:

aent Bergse Gat

Vermeldingen door Cornelissen:

-

Verklaring door Cornelissen:

-

Ligging:

Perceel nrs. 11

Opmerkingen:

Hier liep een weg tussen de bergen of zuinverstuivingen door.

Naam:

int Eerde

Vermeldingen door Cornelissen:

Hulsberdonc nabij de Eirde [GZG-272 (1396)]

d'eerd [Hs- (1537)]

hopvelt aen d'eerde [GVEI5-231 (1624)]

hertgang Dorshout en Eert [GVEI2-181 (1778)]

in den hoek de eerde [N (1821)

kad. (1832)]; F 1-65 en D 152-303 (Sint-Oedenrode).

Verklaring door Cornelissen:

Kerkdorp van Veghel, zuidelijk in de richting van Schijndel.

Aard = gemeenteweide, bouwland, weiland langs een waterloop. Aard verschijnt ook in de vorm eerd. Vgl. Eerde bij Ommen in Overijsel. Afgezien van de etymologie betekent het woord in de Kempen meestal: onbewonnen heide- en bosland in gemeenschappelijk gebruik genomen tot het hoeden van het vee, tot het steken van schadden en tuif en tot het halen van heide als strooisel voor de dieren. Nagenoeg ieder dorp had destijds zijn eigen "aard".

Mansion maakt onderscheid tussen een stam "aard" en een stam "aarde". Hij meent dat "aard" een volksetymologische spelling is. het vereenzelvigt het element - aard met mnl. aert, dat gezegd wordt van bouwland, vaste grond, landstreek. Aarde staat voor

eerde en is verwant met ohgd. Era = aarde, land.

Aard daarentegen spruit uit germ. + arthu "landbouw" voort en is verwant met ags. eard = woning. Het is een afleiding uit de bekende wortel -ar- (ploegen) (lt. aratrum, gr. arotron ploeg). Aard is dus zonder twijfel oorspronkelijk een ploegland geweest, maar in het Nederlands heeft zijn betekenis zich ontwikkelt tot "veld, open plaats" en onder meer "land bij een rivier", "aanlegplaats".

Verklaring door Beijers en Van Bussel:

Mogelijk is de verklaring: beploegde grond of bouwland. Als er een relatie bestaat tussen Eerde en ‘eert’, een dialectische vorm voor ‘aarde’, dan kan gedacht worden aan zandleemgrond of zwarte teelaarde. Een derde mogelijkheid is een verband met ‘eerd’, ‘ert’ wat veelal vruchtbare grond langs een beek aanduidt. Of is Eerde een gebied wat eens behoorde tot de ‘aard’ van Sint-Oedenrode [redactie]?

Molemans 1976:304; Buiks 1983 dl.6:26; v.Berkel & Samplonius 1989:54.

Ligging:

Perceel nrs. 1-12, 14, 15, 17, 21, 23, 25, 28, 29, 32

Opmerkingen:

Er zijn geen aanwijzingen gevonden dat de gemeintes van Sint-Oedenrode en Veghel ooit “aard” genoemd werden, dus die verklaring ligt weinig voor de hand. Ik sluit me aan met de verklaring “bouwland”.

Naam:

tegenover de Hilterenberg

Vermeldingen door Cornelissen:

Hiltersenberg [GAV (1520)]; helterenberg [Hs- ]

een houtberg genaemt den heldersen berg te Veghel aan de Kempkes [N (1814)].

Verklaring door Cornelissen:

Ligging nabij het Zandvliet onder Eerde, niet ver van de percelen de Hilterd.

Hilterd: Het eerste lid is mogelijk het mnl. Hille ook in de vorm van "hilt", heuvel. Het tweede lid is mogelijk een verkorting van "aarde" (Verwijs en Verdam, -436).

Ligging:

Perceel nr. 11

Opmerkingen:

-

Naam:

Hoiveld

Vermeldingen door Cornelissen:

-

Verklaring door Cornelissen:

-

Ligging:

Perceel nr. 9

Opmerkingen:

Perceel in gebruik (geweest) als hooiland.

 

Naam:

Martenscamp

Vermeldingen door Cornelissen:

Hendrik martens camp [Hs- (1664)]

1 l. akkerland en heyland genaamt den martenscamp te vechel aan het eerde op het scheyden [Dom. 171-11v (1731-1756)].

Verklaring door Cornelissen:

Onbekende ligging onder Eerde en mogelijk elders. Het eerste lid is een persoonsnaam.

Ligging:

De Martenscamp was een deel van de Vonniscamp, grenzend aan Hoeve de Bus. Zie de toelichting op de uitgiften.

Opmerkingen:

-

Naam:

in de Mouthaen

Vermeldingen door Cornelissen:

Een stuck landts in den moutehaen (onder Eerde) [GSO-262 (1617)]

haer groes in de moutehaen (onder Eerde) [GSO-262 (1617)]

in den mouthaan [GO- (1754)]

de mouthaen by capel in eerde in berg [RAV160-187v (1780)]

den mouthaan [V.-]; D 292-294 (St.Oed.) (w: 1.12.70, og: 14.30).

Verklaring door Cornelissen:

Ligging onder Eerde. "Mouthaan", voorkomende als naam voor bierdrinker (W.N. T. - 1182). Het toponiem verwijst dan wel naar de eigenaar (bij)genaamd Mouthaan. Te

Veghel is ook nu nog "Mouthaan" als persoonsnaam bekend.

Ligging:

Perceel nrs. 16, 21-23, 26-32. perceel nr. 26 heette de Agterste Mouthaen

Opmerkingen:

-

Naam:

Rondveld

Vermeldingen door Cornelissen:

Zijn ront veldeken neffen de straet in den d'avell [GVEI5-100 (1624)]

het rond veldeken (straat) [GVE2-73 (1702)]

de weg in de boektstraat lopende van de groote weg tot het rondveltje [GVIIB26 (1796)]

1 perceel weiland genaemt rondveld te veghel [N (1886)]

C 133 (w: 06.70); rond veldje in de hemel [N (1894)]; B 1089 (b: 24.80).

Verklaring door Cornelissen:

Verspreide ligging. Benoeming naar de vorm.

Ligging:

Perceel nr. 10

Opmerkingen:

-

Naam:

Streep

Vermeldingen door Cornelissen:

Cornelissen signaleert dit toponiem op verschillende plaatsen in Veghel.

Verklaring door Cornelissen:

Benoeming naar de vorm. Langwerpige percelen.

Verklaring door Beijers en Van Bussel:

Een ‘streep’ is de gangbare benaming voor een langgerekte smalle akker of strook land. Het betreft een vormaanduiding. Meestal liggen percelen met deze naam in de dorpsakkers. In het oosten van Brabant bestond een deel van de oude dorpsakkers uit smalle percelen, door Kakebeeke aangeduid als ‘langrepelakkers’. Het element ‘streep / strijp’ zou ook voorkomen in laat ontgonnen beemden- en moerasgebieden. Turfvelden waren altijd in kleinere stroken verdeeld. In beemdgebieden was een groot aantal waterafvoerende sloten noodzakelijk, vandaar dat daar vaak smalle percelen voorkomen. (Buiks 1990:193; Molemans 1976:1518; Moerman 1956:223; Kakebeeke 1975:36; v.Berkel & Samplonius 1989:174.)

Ligging:

Perceel nrs. 7, 8

Opmerkingen:

-

Naam:

Valkenberg, Valkenburg

Vermeldingen door Cornelissen:

Een stuck landts in den valckenbergh (onder eerde) [GSO-262 (1617)]

onder de parochie van roy en palen van veghel aen den berg int eerd genaemt valckenburg [G0126-61 (1720)]

land in valkenborg [GO- (1754)]

een perceel teul en groesland genaamd den valkenburg te veghel in d' eerde [N (1824)].

Verklaring door Cornelissen:

Onbekende ligging in de omgeving van het gebied de Bushoef onder Eerde. Huisden ter

plaatse valken? Of werd hier de valkenhouderij beoefend?

Ligging:

Perceel nrs. 23-26

Opmerkingen:

De bronnen vermelden op deze percelen geen huis of ‘burg’, maar wel grensden deze percelen aan zanbergen. Het tweed elid zal daarom oorspronkelijk “-berg” geweest zijn en geen “-burg”. Het eerste lid kan ook een persoonsnaam zijn.

Naam:

Vonnicamp, Vonniscampen

Vermeldingen door Cornelissen:

Binnen den paaIen van vechel neffens den vonniscamp [GO 126-14 (1559)]

alsulcken platxken lants geleegen onder vechel in den vonnis camp [GO 126-44 (1647)]

land in vonnis camp [GO- (1754)]

de vonniskamp [kad. (1832)]; F 66-111

de vonniskamp [N (1851, 1856, 1868, 1869)]; D 280 (b en w: 28.10), 281 (b: 20.60), 282 (w: 20.80),283 (b: 22.00), (St.Oedenrode)

't vonniskamp [V.-]; F 75, 76 en 77 ged. (b: 49.20; tu: 5.70; w: 4.24).

Verklaring door Cornelissen:

Gebied liggend nabij de kom van Eerde. Werden hier in het verleden vonnissen voltrokken?

Ligging:

Perceel nrs. 1-6. Ook percelen nrs. 7-9, een deel van Bus nr. 27 en Aan de Kapel, nr. 14 en een deel van nr. 13.

Opmerkingen:

In 1504 kocht Philippus Hynckart 3 bunder van de Veghelse gemeint. Het betrof (volgens deze reconstructie) Aan de Kapel nrs. 13a en 14, Vonniscamp nrs. 1-9 en De Bus nr. 27a. In 1540 vonniste de Raad van Brabant in een geschil tussen de toenmalige eigenaar van deze percelen, de Bossche poorter Hendrick Beyens, en de inwoners van Veghel. Hierna werden deze percelen de Vonniscamp, of de Vonniscampen genoemd. De oudste vermelding dateert van 20 januari 1543 (R24, fol. 349).

Op de kadasterkaart van 1832 is de naam Vonniskamp verhuisd naar het gebied direct ten oosten van de oorspronkelijke Vonniskamp.